عمده ، احكامى است كه جنبهء احساسى و عاطفى و فطرى دارد . آنها مشتمل بر اصول اخلاقى است كه فطرت نوع بشر آنها را مىپذيرد . اينها احكامى است كه نياز به تبيين و توجيه نداشته و از نمونه‌هاى واضح تشخيص عقل مىباشد . طبيعى است كه اسلام مىبايست در همان سالهاى نخست بعثت ، اهداف كلى خويش را بيان كرده و نمونه‌هايى از احكام فقهى خويش را ارائه دهد . اين احكام با توجه به مشكلات اخلاقى جامعهء جاهلى تأثير قابل ملاحظه‌اى در روحيهء مردم داشت . دراينجا چند نمونه آيات قرآنى و شواهد تاريخى به دست مىدهيم : خداوند در سورهء اسراء كه در شمار سور مكى است مىفرمايد : « فرزندان خود را از بيم فقر مكشيد . ما ، هم شما را روزى مىدهيم و هم ايشان را . كشتنشان خطاى بزرگى است . و به زنا نزديك مشويد . زنا ، كارى زشت و شيوه‌اى ناپسند است . كسى را ك خدا كشتنش را حرام كرده مكشيد مگر به حق ، و هركس كه به ستم كشته شود ، به طلب كنندهء خون او قدرتى داده‌ايم . ولى در انتقام از حد نگذرد كه او پيروزمند است . جز به وجهى نيكوتر ، به مال يتيم نزديك مشويد تا آنگاه كه به حد بلوغش برسد . و به عهد خويش وفا كنيد كه باز خواست خواهيد شد . چون چيزى را پيمانه كنيد ، پيمانه را كامل گردانيد و با ترازويى درست وزن كنيد كه اين بهتر و سرانجامش نيكوتر است . » « 1 » نظير همين مطالب در سورهء انعام كه آن نيز سوره‌اى است مكى آمده است . در آنجا موارد ذكر شده به عنوان « محرمات » الهى ياد شده و بجاى زنا آمده است كه « و به كارهاى زشت ، چه پنهان و چه آشكار را نزديك مشويد . » و پايان نيز آمده است : « و اين است راه راست من . از آن پيروى كنيد و به راههاى گوناگون مرويد كه شما را از راه خدا پراكنده مىسازد . اينهاست آنچه خدا شما را بدان سفارش مىكند . شايد پرهيزگار شويد . » « 2 » تأكيد خداوند بر تعبير « كبائرالاثم » و « فواحش » در آياتى چون « گناه را ، چه آشكار باشد و چه پنهان ترك گوييد » « 3 » و يا « بگو : پروردگار من ، زشتيها را ، چه آشكار باشد و چه پنهان و نيز گناهان و تجاوز به ناحق را حرام كرده است . » « 4 » و يا « و آن كسان كه از گناهان بزرگ و زشتيها اجتناب مىكنند . » « 5 » و « يا كسانى كه از گناهان بزرگ و زشتيها اجتناب مىكنند - جز آن كه گناهى كوچك از آنان سرزند - بدانند كه آمرزش پروردگار تو وسيع است » ، نشانگر آن است كه در آيات مكى ارزشهاى اخلاقى و اهداف اسلام از تكاليف فقهى در اين قبيل آيات ارائه مىشده است .

--> ( 1 ) . اسراء ، 35 - 31 ( 2 ) . انعام ، 152 - 150 ( 3 ) . انعام ، 120 ( 4 ) . اعراف ، 33 ( 5 ) . شورى ، 37